Lavanta Çayı

Lavanta ismi Latince yıkamak, temizlemek anlamına gelen ‘lavare’ kökünden gelmektedir. Rahatlatıcı ve keyif verici kendine özgü kokusuyla yüzyıllardır çeşitli amaçlar için kullanılan lavanta bitkisi, en popüler tıbbi ve aromatik bitkilerden biri olarak göze çarpıyor. Çiçeklerinden elde edilen uçucu yağlar parfüm ve kozmetik sanayiinde, hijyen ürünlerinde kullanıldığı gibi, kurutulmuş çiçekleri de bitki çayı yapımında, koku verici süs eşyalarında kullanılmaktadır.

Kategori

Açıklama

Lavanta ismi Latince yıkamak, temizlemek anlamına gelen ‘lavare’ kökünden gelmektedir. Rahatlatıcı ve keyif verici kendine özgü kokusuyla yüzyıllardır çeşitli amaçlar için kullanılan lavanta bitkisi, en popüler tıbbi ve aromatik bitkilerden biri olarak göze çarpıyor. Çiçeklerinden elde edilen uçucu yağlar parfüm ve kozmetik sanayiinde, hijyen ürünlerinde kullanıldığı gibi, kurutulmuş çiçekleri de bitki çayı yapımında, koku verici süs eşyalarında kullanılmaktadır. Yoğun kokusu ile böcek ve sinekleri uzaklaştırdığı için de tercih edilmektedir. Tüm dünyada 25’ten fazla çeşidi bulunan lavanta bitkisi, ülkemizde de çeşitli bölgelerde kendiliğinden yetişmekte ya da süs bitkisi olarak ve ticari amaçlarla da özel olarak yetiştirilmektedir.

Lavanta nedir?

Ballıbabagiller (Lamiaceae) familyasına ait bir bitki olan lavanta bitkisinin Latince cins adı Lavandula’dır. Yaygın olarak kullanılan türleri Lavandula officinalis, Lavandula angustafolia benzeri isimlerle adlandırılır. Çoğunlukla Batı Akdeniz bölgesinde yayılış gösterir. 20-60 santimetre boylanabilen lavanta bitkisi dik sapların üzerinde başaklar halinde çiçeklenir. Mor ve mavimsi renkte olan bu çiçekler ve tohumları kurutularak kullanılmaktadır. Aynı zamanda yaşlandıkça odunsulaşan gövdesinde de grimsi yeşil, tüylü yapraklar bulunur ve bu yapraklar da uçucu yağlar ihtiva ettiğinden kokuludur.

Bitki yüksek miktarlarda uçucu yaplar ihtiva eder. Özel yöntemlerle damıtılarak elde edilen lavanta yağı ve esansı, hem şifalı etkilerinden dolayı aromaterapik olarak, hem de çeşitli karışımlara eklenerek kullanılmaktadır. Aynı zamanda parfümcülük sektöründe de önemli bir esans olarak yer alır. Kurutulmuş çiçeklerinden bitki çayı ve tentür benzeri ürünler hazırlanarak da tüketilmektedir.

Lavanta çeşitleri nelerdir?

İngiliz lavantası olarak bilinen Lavandula angustafolia (Ya da Lavandula officinalis), en sık yetiştirilen ve tüketilen lavanta türüdür. Bunun yanında ülkemizde yaygın olarak ‘karabaş otu’ olarak bilinen Lavandula stoechas türü de sık kullanılan lavanta türleri arasındadır. Lavandula dentata (Fransız lavantası), Lavandula latifolia (Portekiz lavantası), Lavandula pinnata (Eğrelti yapraklı lavanta) da tüm dünyada en yaygın bilinen lavanta türleridir. Bütün bunlarla birlikte Lavandula cinsinin 25’ten fazla alt türü olduğu bilinmektedir.

Lavanta nasıl kullanılır?

  • Uykusuzluk, sindirim sorunları gibi durumlarda lavantayı çay şeklinde demleyerek tüketebilirsiniz.
  • Tohumlarını ufalayarak çok küçük miktarlarda olacak şekilde yemeklerinize, soslarınıza ya da tatlılarınıza baharat olarak ekleyebilirsiniz.
  • Kurutulmuş lavanta çiçeklerini keselere doldurarak güzel kokması için dolaplarınızın içine yerleştirebilirsiniz.
  • Yastığınızın kılıfının altına bir miktar lavanta çiçeği serptiğinizde, uyurken alacağınız lavanta kokusu kendinizi daha rahat ve huzurlu hissetmenize yardımcı olur.
  • Lavanta uçucu yağını masaj yağı olarak başka sabit yağlarla (susam, badem, zeytin vs.) karıştırarak, vücudunuzdaki gerginlikleri gidermek için kullanabilirsiniz.
  • Migren ve benzeri baş ağrıları durumunda başınızı lavanta kolonyası ya da birkaç damla lavanta yağı ile ovabilirsiniz.
  • Bir avuç lavantayı iki litre kaynamış suda 1 saat boyunca demledikten sonra süzün, lavanta suyunu bir şişeye alın. Bu suyla yıpranmış ve kurumuş saçlarınızı durulayarak canlandırabilir, spreyli bir kutu yardımıyla yüzünüze püskürterek cildinizi nemlendirebilirsiniz.

Lavanta çayı tarifleri

Uykusuzluk için lavanta çayı: Bir çay kaşığı lavanta, dört baş papatya, 5-6 yaprak melisa, bir dal adaçayı ve bir tatlı kaşığı rooibos yaprağı karıştırılır, bir su bardağı kaynamış suya ilave edilerek ağzı kapatılır ve 10 dakika boyunca demlenmeye bırakılır. Süzüldükten sonra bal ile tatlandırılabilir. Özellikle yatmadan önce içilen bu çay karışımı vücudu ve sinirleri rahatlatarak uykuya geçmeyi kolaylaştırır ve daha derin, verimli bir uyku için bedeninizi de yumuşatır.

Baş ağrısı için lavanta çayı: Bir çay kaşığı lavanta, bir tatlı kaşığı ısırgan, dört baş papatya ve bir parça kabuk tarçın, bir su bardağı kaynamış suda 8-10 dakika boyunca demlenir. Süzüldükten sonra bal veya birkaç dilim limon suyu ile tatlandırılabilir.

Lavantanın yan etkileri

  • Hamilelikte ve emzirme döneminde lavanta çayı tüketilmesi önerilmemektedir. Lavanta yağı kullanımı da bazı özel durumlarda önerilmediği için de doktorunuza danışmanızda fayda vardır.
  • Kolesterol tedavisi görüyorsanız, lavanta çayı kullanmadan önce doktorunuza danışmalısınız.
  • Aspirin benzeri kan inceltici ilaçlar kullanıyorsanız, lavanta çayı tüketmemelisiniz.

Yapılışı

Lavanta çayı nasıl demlenir?

Lavantanın yoğun bir kokusu vardır, bu nedenle çayını demlerken acılaşmaması için çok fazla miktarlarda bitki kullanmamaya özen göstermek gerekir. İyi bir lavanta çayı hazırlamak için yaklaşık bir çay kaşığı kadar kurutulmuş lavantayı bir su bardağı kaynamış suya ilave edip, kapağı kapalı olacak şekilde 5 dakika demlemek yeterlidir. Etkisini arttırmak ya da tadını güzelleştirmek için lavanta bitkisini farklı bitkilerle karıştırarak da tüketebilirsiniz.

Faydaları

Lavantanın faydaları nelerdir?

  • Lavanta çok iyi bir yatıştırıcıdır. Uykusuzluk, genel kaygı, stres bozukluğu, depresyon gibi durumlarda vücudu rahatlatarak ve uyku kalitesini arttırarak gevşemeye ve psikolojik gerginliklerle baş etmeye yardımcı olur.
  • Merkezi sinir sistemi üzerindeki sakinleştirici etkisi, vücuttaki gerginlikleri de azaltmada etkilidir. Strese bağlı yaşanan ağrıları (baş ağrıları da dahil olmak üzere) giderir.
  • Yine merkezi sinir sistemini etkileyerek canlandırıcı bir tonik etkisi yapar, bitkinliği, yorgunluğu ve halsizliği azaltır.
  • Ateş düşürücü özelliği vardır.
  • İdrar söktürücü etkisiyle böbrekleri temizler, böbrek taşı ve idrar yolu enfeksiyonu gibi durumlarda boşaltım sistemini uyararak etkili olur.
  • Sindirim sistemini rahatlatıcı etkisi vardır. Gaz, şişkinlik ve kabızlık gibi sorunları önlemeye yardımcı olur. Sindirimi kolaylaştırır.
  • Harici olarak kullanıldığında cilt ve saç sağlığı için de oldukça faydalıdır.
  • Baş ağrısı, ateş, artirit ağrısı ya da cilt iritasyonuna neden olabilen enflamasyon (iltihap) varlığında lavanta çayı tüketmek, vücudu dengeleyerek iltihabı azaltır ve buna bağlı yaşanan semptomların da gerilemesine yardımcı olur.