Kimyon Çayı

Dünya mutfağında sıklıkla baharat olarak kullanılan kimyon bitkisi, tıbbi ve aromatik özelliklerinden dolayı da sıklıkla tüketilen, sağlığa birçok faydası bulunan değerli bir bitkidir. Uzakdoğu’da özellikle Çin ve Hindistan’da yetiştirilen ve kullanılan bir bitki olan kimyon, ülkemizde de Doğu Anadolu ve Akdeniz bölgelerinde yetişmektedir.

Kategori

Açıklama

Dünya mutfağında sıklıkla baharat olarak kullanılan kimyon bitkisi, tıbbi ve aromatik özelliklerinden dolayı da sıklıkla tüketilen, sağlığa birçok faydası bulunan değerli bir bitkidir. Uzakdoğu’da özellikle Çin ve Hindistan’da yetiştirilen ve kullanılan bir bitki olan kimyon, ülkemizde de Doğu Anadolu ve Akdeniz bölgelerinde yetişmektedir. Minik meyveleri bütün halde ya da toz haline getirilerek bitki çayı, tentür yapımında kullanıldığı gibi güçlü aromatik kokusu ve tadi için yemeklerde de yaygın olarak kullanılmaktadır.  Avrupa’da bazı peynirlerin yapımında da kullanılır.

Kimyon nedir?

Maydanozgiller (Apiaceae) familyasına ait bir bitki olan kimyonun Latince ismi Cuminum cyminum’dur. Dik gövdelerinin üzerinde dallanan kimyon bitkisi, iplik gibi parçalı ve tüysüz yapraklar verir. Şemsiye biçiminde açan çiçekleri 3-5 saplı ve genellikle beyaz veya pembe renkte olurlar. Köşeli ve oval şekilli meyveleri yaklaşık 4-5 mm boyundadır. Baharat olarak kullanılan bu meyveler Temmuz ayında olgunlaşır ve hasat edilir. Meyvelerin içeriğindeki sabit ve uçucu yağlar, tanen ve reçineler nedeniyle yoğun, aromalı bir kokuya sahiptir. Tohumlardan elde edilen uçucu yağ da adele ve kas ağrılarını gidermek için kullanılabildiği gibi, kurutularak ya da toz haline getirilerek tüketilen tohumların sağlığa birçok şifalı etkisi bulunmaktadır.

Yapısal olarak maydanoz bitkisine benzeyen kimyon, 40-60 cm kadar boylanabilir. Bir yıllık otsu bir bitkidir ve kökleri dallanarak kolaylıkla çoğaltılabilir.

Kimyon çayının yan etkileri

  • Rahim kaslarını uyarıcı etkisi bulunduğundan dolayı hamilelerin kimyon çayı tüketmemesi önerilir.
  • Sindirim sistemi rahatsızlığı bulunan ya da ülser, gastrit, kolit gibi hastalıklardan muzdarip kişilerin düzenli olarak kimyon çayı tüketmeye başlamadan önce mutlaka bir uzmana danışmaları önerilir.
  • Uzun süreli kullanımda baş dönmesi, kusma gibi yan etkilere neden olabilir. Bu yüzden 10 günden fazla düzenli olarak kimyon çayı tüketilmemelidir.
  • Adet döneminde kullanılan kimyon çayı, bazı kişilerde adet kanamasını arttırabileceğinden dikkatli kullanılmalıdır.

Yapılışı

Kimyon çayı nasıl yapılır?

Şifalı etkilerinden faydalanmak için kimyon çayı şu şekilde hazırlanır: Bir tatlı kaşığı kimyon tohumu, bir su bardağı kaynamış suyun içerisine bırakılır, kapağı kapatılarak 10 dakika boyunca demlenir. Tohumlar bir havanda ezilerek kullanıldığında etkisini arttıracaktır. Süzüldükten sonra isteğe bağlı olarak bir çay kaşığı bal ile tatlandırılabilir.

Kimyon çayı tarifleri

Hazımsızlık için kimyon çayı tarifi: Bir su bardağı kaynamış suyun içerisine bir çay kaşığı rezene, bir çay kaşığı anason, iki çay kaşığı kimyon ilave edilir ve karışım 10 dakika boyunca demlenmeye bırakılır. Yemeklerden sonra veya uyumadan önce bir bardak içilen bu karışım, sindirim sistemini dengeleyerek vücudu rahatlatır.

Soğuk algınlığı için kimyon çayı tarifi: Bir tatlı kaşığı ekinezya, bir tatlı kaşığı adaçayı, bir tatlı kaşığı ıhlamur, bir kabuk tarçın, iki parça zencefil, iki parça zerdeçal, bir tatlı kaşığı hibisküs ve bir tatlı kaşığı kimyonun üzerine 2 su bardağı kaynamış su ilave edilir ve karışımın üzeri kapatılarak 10 dakika boyunca demlenmesi beklenir. Süzüldükten sonra bir çay kaşığı bal veya bir dilim limon ile tatlandırılarak tüketilebilir. Bu karışım soğuk algınlığının belirtilerini azaltmaya yardımcı olduğu gibi, bağışıklık sistemini de güçlendirir.

Faydaları

Kimyon çayının faydaları

  • A, B2, B3, B6, B9 (Folat), B12, C, E, K vitaminleri bakımından zengindir.
  • İçeriğinde bol miktarda kalsiyum, demir, magnezyum, potasyum, fosfor, sodyum ve çinko bulunur.
  • İştah açıcıdır. Yemeklerden önce içilen kimyon çayı mideyi rahatlatır.
  • Sindirim sistemini düzenleyerek hazımsızlığı gidermeye ve şişkinlik, gaz gibi sorunların önlenmesine yardımcı olur. Midedeki ve bağırsaklardaki gazı söktürür.
  • Sakinleştirici özelliği vardır. Sinirleri yatıştırarak ani sinir ataklarının neden olabildiği baş dönmesi, titreme, gerginlik ve ağrıların azalmasına yardımcı olur.
  • İdrar söktürücü özelliği ile vücuttaki fazla suyun atılmasına yardımcı olur ve bu sayede ödeme bağlı şişkinlik ve rahatsızlıkları giderir.
  • Ödem attırıcı etkisi ile emziren kadınlarda süt üretimini destekler. Ayrıca içerdiği timol adı verilen madde sayesinde memedeki süt bezlerini desteklediği ve süt salınımını arttırdığı bilinmektedir. İçerdiği demir ve kalsiyum kaynakları sayesinde de emziren annelerin beslenme ihtiyacını iyi bir şekilde karşılar.
  • Adet döngüsündeki düzensizlikleri gidermeye yardımcı olur ve yine ödem söktürücü etkisi nedeniyle adet döneminde oluşan şişkinlik ve ağrıları azaltmada etkilidir.
  • Düşük kan şekerini dengeleme özelliği vardır. Deney hayvanları üzerinde yapılan çalışmalarda düzenli olarak kimyon tohumu ile beslenen hayvanlarda hipoglisemi ve şeker hastalığı riskinin azaldığı gözlemlenmiştir.
  • Astım, bronşit gibi durumlarda şikayetlerin azaltılmasına yardımcı olur.
  • İçeriğindeki vitamin ve mineraller sayesinde saç ve cilt sağlığını destekler. Saç dökülmesi, kepek, güçsüz ve cansız saçlar, cilt döküntüleri, akne ve benzeri sorunların giderilmesi ve önlenmesinde oldukça etkilidir.
  • Sedef hastalığına karşı etkilidir.
  • Doğal bir demir deposu olma özelliğinden dolayı kansızlığa karşı etkilidir. Vücudun hücrelere oksijen taşınmasını sağlayan yapılarını destekler.
  • İçeriğindeki vitaminler sayesinde yüksek antioksidan özellikler taşıyan kimyon, kansere karşı koruma sağladığı gibi yaşlanmanın etkilerinin de azaltılmasında etkili olur. Bağışıklık sistemini güçlendirir.
  • Uykusuzluk sorununa karşı etkilidir. Hem sindirim sistemini düzenlediği için hem de sinir sistemini yatıştırdığı için, uykuya geçmeyi ve daha derin, verimli bir uyku çekmeyi kolaylaştırır.
  • Hemeroid (basur) hastalığına bağlı sorunlarının giderilmesinde etkilidir. Özellikle kabızlığı engelleyerek hemeroidin gelişmesini engeller.
  • Kimyon bitkisinin yapısında bulunan uçucu yağlar, viral enfeksiyonlara karşı da etkisini gösterir. Özellikle soğuk algınlığı, nezle, grip gibi durumlarda kimyon çayı tüketmek, bu hastalıkların iyileşme sürecini hızlandırmaktadır.
  • Uyarıcı özelliği ile vücuda canlılık ve zindelik verir. Konsantrasyonu ve dikkati toplamak için yardımcı olur. Zihin açıcıdır.